Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi
Özet
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na tabi kooperatiflerde bütün ortakları temsil eden en yetkili organ genel kuruldur.
Kooperatif genel kurulu her hesap devresi sonundan itibaren 6 ay içinde ve en az yılda bir defa olmak üzere olağan ve ihtiyaç duyulduğunda ise her zaman olağanüstü olarak toplanmaktadır. 1163 sayılı Kanunun 45'inci maddesinin eski haline göre olağan toplantının her yıl hesap devresi sonundan itibaren altı ay içinde yapılması zorunludur.
Olağan genel kurulun yönetim kurulu üyelerince belirlenen sürede çağrılmaması halinde anılan Kanunun Ek 2'nci maddesi uyarınca cezai sorumluluk öngörülmüştür. 01.07.2017 tarihli ve 30111 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7033 sayılı "Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 9'uncu maddesi ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun 45'inci maddesinin birinci fıkrasına eklenen hükümle kooperatifçe üç hesap dönemine ait genel kurul toplantılarının birleştirilerek yapılma imkânı sağlanmıştır.
1. Giriş
Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denilmektedir.
Kooperatifin en yetkili organı bütün ortakları temsil eden genel kuruldur. Genel kurul, kooperatife ilişkin, anasözleşmeyi değiştirmek, yönetim kurulu ve denetçiler kurulu üyeleriyle gerektiğinde tasfiye kurulunu seçmek, yönetim ve denetçiler kurullarını ibra etmek gibi yetkileri kullanmaktadır.
Bu yetkilerin kullanılması için 1163 sayılı Kanunda, genel kurulların olağan ve gerektiğinde olağanüstü olarak toplanabilmesi düzenlenmiştir.
1163 sayılı Kanunda olağan genel kurul toplantısının her yıl yapılmasını öngörülmüş ve yapılmaması halinde ise yönetim kurulu üyeleri hakkında cezai sorumluluk getirilmiştir.
Bu yazımızda 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 45'inci maddesinde yapılan değişikliğin, her yıl olağan genel kurul toplantısını yapmakla yükümlü olan yönetim kurulu üyelerinin cezai sorumluluğuna etkileri ele alınmıştır.
2.Kooperatif Olağan Genel Kurul Toplantısı ve Yapılmamasının Sonuçları
1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 7'nci maddesine göre Kooperatif ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Kooperatifin organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulundan (denetçi) oluşmaktadır.
Kooperatif genel kurulu tüm ortakların temsil edildiği ve Kooperatifin faaliyetleriyle ilgili olarak önemli kararların alındığı en yetkili organdır. Bu organda alınan kararlar toplantıya katılmasa bile bütün ortakları bağlamaktadır.
Genel kurul toplantıları, özellikle kooperatif yönetim kurullarının iş ve işlemlerinin denetiminde ve kooperatif faaliyetlerini etkilemede ve yönlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.
Bu nedenle de Kanun (eski haliyle) kooperatif faaliyetlerine katılabilme ve zamanında bilgi sahibi olabilme adına genel kurulun her yıl olağan olarak toplanmasını öngörmüştür.
Yapı kooperatiflerinin genel kurul toplantıları hariç olmak üzere üç ay evvel ortak olmayanlar hariç her ortak genel kurula katılma hakkına sahiptir.
Kooperatif anasözleşmesinde özel bir hüküm olmaması halinde genel kurul, kooperatifi temsile yetkililer tarafından imzalanan taahhütlü mektuplarla veya mahalli gazete ile köylerde ise yazılı olarak imza karşılığı toplantıya çağrılır.
1163 sayılı Kanunun 43'üncü maddesine göre,
- Yönetim kurulu veya anasözleşme ile bu hususta yetkili kılınan diğer bir organ,
- Gerektiğinde denetçiler kurulu,
- Ortağı olduğu üst birlik ve
- Tasfiye memurları
genel kurulu toplantıya çağırma yetkisine sahiptirler.
Ancak genel kurul yukarıda belirtildiği şekilde toplanamadığı takdirde ilgili bakanlık genel kurulu toplantıya çağırma yetkisine sahiptir.
Öte yandan Kanunun 44'üncü maddesine göre, dört ortaktan az olmamak kaydıyla ortak sayısının en az onda birinin isteği üzerine genel kurul toplantıya çağrılabilmektedir.
Yönetim Kurulu bu isteği en az on gün içinde yerine getirmediği takdirde, istek sahiplerinin müracaatı üzerine veya doğrudan doğruya ilgili Bakanlık tarafından genel kurul toplantıya çağrılabilir.
Çağrılmadığı takdirde istek sahipleri mahalli mahkemeye başvurarak Genel Kurulu bizzat toplantıya çağırma müsaadesini alabilirler.
1163 sayılı Kanunun, 7033 sayılı Kanunun 9'uncu maddesiyle değiştirilmeden önceki 45 inci maddesinde aynen;
"Genel kurul olağan ve gerektiğinde olağanüstü olarak toplanır. Olağan toplantının her hesap devresi sonundan itibaren 6 ay içinde ve en az yılda bir defa yapılması zorunludur."
denilmektedir.
Buna göre hesap devresi takvim yılı olan bir kooperatif, takip eden yılın Haziran ayının sonuna kadar olağan genel kurul toplantısını yapmak zorundadır.
Bu zorunluluğa uyulmaması halinde ise 1163 sayılı Kanunun Ek 2'nci maddesinde düzenlenen cezaya muhatap kalınacaktır.
Kanunun "Cezai Sorumluluk" başlıklı anılan maddesi aynen;
"(...)
2. Genel kurulu olağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile 2'nci maddenin dördüncü fıkrasına, 8'inci maddenin ikinci fıkrasına, 16'ncı maddenin birinci fıkrasına, 66'ncı maddenin ikinci fıkrasına ve 90'ıncı maddenin üçüncü fıkrasına aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri altı aya kadar hapis ve otuz günden üçyüz güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılırlar.
(...)"
şeklindedir.
Ayrıca aynı maddeye göre, ilgili bakanlık, kooperatifler ve üst kuruluşlarının yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile memurları hakkında görevlerine ilişkin olarak işledikleri suçlardan dolayı açılan kamu davalarına katılma talebinde bulunabilecektir.
01.07.2017 tarihli ve 30111 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7033 sayılı "Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 9'uncu maddesi ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 45'inci maddesinin birinci fıkrasına eklenen cümle ile değişiklik yapılmıştır.
Anılan madde aynen;
"Genel kurul olağan ve gerektiğinde olağanüstü olarak toplanır. Olağan toplantının her hesap devresi sonundan itibaren 6 ay içinde ve en az yılda bir defa yapılması zorunludur. (Ek cümle:18/6/2017-7033/9 md.)
Ancak, usul ve esasları ilgili Bakanlıkça yapılacak düzenlemede gösterilmek üzere; kooperatif üst kuruluşuna ortak olunması ve genel kurul toplantısının gündemine konuyla ilgili madde konulması şartıyla, olağan genel kurul toplantıları en fazla üç hesap dönemini kapsayacak şekilde ve birleştirilerek yapılabilir."
şeklindedir.
1163 sayılı Kanunun 45'inci maddesinin 1'inci fıkrasına eklenen cümle ile olağan genel kurul toplantılarının her yıl yapılma zorunluluğu kaldırıldığından hesap dönemi takvim yılı olan bir kooperatifin, takip eden yılın Haziran ayının son gününe kadar olağan genel kurul toplantısı yapmaması halinde doğrudan bir ceza yaptırımı söz konusu olmayacaktır.
Ancak cezai sorumluluğun ortadan kalkabilmesi için 1163 sayılı Kanunun değişik 45'inci maddesine göre usul ve esasları ilgili Bakanlıkça yapılacak düzenlemede gösterilmek üzere;
- Kooperatif üst kuruluşuna ortak olunması ve
- Genel kurul toplantısının gündemine konuyla ilgili madde konulması,
şartlarının birlikte yerine getirilmesi gerekecektir.
Bu şartlar yerine getirilmek kaydıyla, olağan genel kurul toplantıları en fazla üç hesap dönemini kapsayacak şekilde ve birleştirilerek yapılabilecektir. Bu yöndeki usul ve esaslar Bakanlıkça yapılacak düzenlemede gösterilecek olmakla birlikte, kanaatimizce, bu yönde gündeme konulacak madde gelecek yıllara ait genel kurul toplantılarına ilişkin olmalıdır.
Bu cümleden olmak üzere 3 yıl olağan genel kurul toplantısı yapılmayarak üçüncü yıl sonunda bu yönde karar alınması cezai sorumluluğu kaldırmayacaktır. Öte yandan genel kurul toplantısının gündemine konuyla ilgili madde konulması, şartın yerine getirildiği anlamına gelmeyecektir. Bu gündem maddesinin Kanunda belirtilen karar alma nisapları ile kabul edilmesi gerekecektir. Genel kurulun bu yöndeki gündem maddesini kabul etmemesi halinde mevcut uygulamaya devam edilecektir.
Yeni düzenlemeye göre yukarıda yer verilen şartların yerine getirilmesi halinde her yıl olağan genel kurul toplantısı yapılması zorunluluğu ortadan kalkmakta ve buna bağlı olarak örneğin hesap dönemi takvim yılı olan kooperatiflerin 01 Ocak-30 haziran döneminde olağan genel kurul toplantısını yapmaması halinde herhangi bir cezai yaptırım söz konusu olmayacaktır.
Ancak 3'üncü yılın sonundan itibaren haziran ayı sonuna kadar olağan genel kurulunun yapılmamış olması halinde 01 Temmuz itibariyle suç oluşmuş olacak ve 1163 sayılı Kanunun 2'nci Ek Maddesinin 2'nci fıkrası uyarınca cezai sorumluluk hali ortaya çıkacaktır.
Öte yandan 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun, 23.1.2008 günlü, 5728 sayılı Kanunun 340 ıncı maddesiyle değiştirilen ek 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının Anayasa'nın 2, 10, 13 ve 48 inci maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi istemli açılan E.2013/128 sayılı davada, Anayasa Mahkemesinin vermiş olduğu K.2014/66 sayılı ve 27.03.2014 tarihli kararda, "Genel kurulu olağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu üyeleri ile." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine karar verildiğini belirtmekte fayda görülmüştür.
Yönetim kurulu üyelerinin, olağan genel kurulu zamanında toplantıya çağırmaması nedeniyle 1163 sayılı Kanunun Ek 2 nci maddesi uyarınca ceza almaları durumunda, herhangi bir kooperatifte yönetim kurulu üyeliği de yapılamayacaktır.
Zira anılan Kanunun "Üyelik şartları ve ücret" başlıklı 56'ncı maddesinin 1'inci fıkrasının 3 nolu bendinde aynen;
"(Değişik: 23/1/2008-5728/338 md.) Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (') zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından ya da bu Kanun hükümlerine göre mahkum olmamak"
şartı bulunmaktadır.
Dolayısıyla 1163 sayılı Kanun hükümlerine göre mahkum olan bir kişi, kooperatif yönetim kurulu üyesi olma şartlarından birisini kaybetmiş olacağından yönetim kurulu üyesi olması veya üyeliğe devam etmesi mümkün olmayacaktır.
3. Sonuç
1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre faaliyet gösteren kooperatiflerin en yetkili organı, kooperatife ilişkin önemli kararların alındığı ve yönetim kurulunun denetimin yapılmasının sağlandığı genel kurul olup Kooperatif ortaklarının katılımıyla oluşmaktadır.
1163 sayılı Kanuna göre genel kurullar her yıl olağan ve gerektiğinde olağanüstü olarak toplanmaktadır. Olağan genel kurulun toplanması adına gerekli usulü işlemlerin yapılması yönetim kurulunun görevleri arasındadır.
01.07.2017 tarihli ve 30111 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7033 sayılı "Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 9'uncu maddesi ile 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 45'inci maddesinde yapılan değişikliğe kadar hesap dönemi takvim yılı olan kooperatiflerin, olağan genel kurul toplantılarını her yıl Haziran aynının sonuna kadar yapmaları zorunlu iken yapılan değişiklikle üç yıla ait olağan genel kurul toplantısının birleştirilerek yapılma imkânı getirilmiştir.
Bu değişikliğe bağlı olarak gerekli şartları sağlayan kooperatiflerin olağan genel kurul toplantılarını her yıl yapma zorunluluğu kalkmıştır. Olağan genel kurul toplantısının Haziran ayının sonuna kadar yapılmamasına bağlanan cezai sorumluk da 1163 sayılı Kanunun değişik 45'inci maddesinde belirtilen koşulları sağlayan kooperatiflerin yönetim kurulu açısından 3'üncü yıl sonundan itibaren ortaya çıkacaktır.
Bu hale göre, kooperatif üst kuruluşuna ortak olunması ve genel kurul toplantısının gündemine konuyla ilgili madde konularak bu gündem maddesinin kabul edilmesi şartlarının birlikte gerçekleşmesi halinde olağan genel kurul toplantıları en fazla üç hesap dönemini kapsayacak şekilde ve birleştirilerek yapılabilecektir.
Şartları yerine getiren kooperatiflerin 3 üncü yılın Haziran ayının sonuna kadar olağan genel kurul toplantısını yapmaması ise cezai sorumluğu gerektirecektir.
Kaynakça
-1163 sayılı "Kooperatifler Kanunu"
-7033 sayılı "Sanayinin Geliştirilmesi ve Üretimin Desteklenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"
-Anayasa Mahkemesinin E.2013/128, K.2014/66 sayılı ve 27.03.2014 tarihli kararı
https://www.kutso.org.tr/wp-content/uploads/2018/03/HUKUK-M%C3%9C%C5%9EAV%C4%B0RL%C4%B0%C4%9E%C4%B0-B%C4%B0LG%C4%B0LEND%C4%B0RME-NOTLARI-2018-OCAK-.doc
