a) 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun Ek-2/1. maddesinde yer alan;
- - “(KK m.8/3) Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısı genel kurulca belirlenir. Yönetim Kurulu, genel kurulca kararlaştırılan sayının üzerinde ortak kaydedemez.”,
- - “(KK m.16/1) Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak alınamaz. Bu kişilerin ortaklık hak ve yükümlülükleri, çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.”,
- -“(KK m.56/6) Yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında hiç bir ad altında başkaca ödeme yapılamaz.”,
- -“(KK m. 59/4) Kooperatiflerce alınması kararlaştırılan gayrimenkullerin alımının, tapu devri veya tapuya şerh verdirilecek bir satış vaadi sözleşmesi ile yapılması şarttır.”,
- -“(KK m. 59/6) Yönetim kurulu üyeleri ve kooperatif personeli ortaklık işlemleri dışında kendisi veya başkası namına, bizzat veya dolaylı olarak kooperatifle kooperatif konusuna giren bir ticari muamele yapamaz.”,
- -“(KK m. 59/7) Kooperatif ve üst kuruluşlarca tanıtma ve ortak kaydetmek amacıyla yapılacak ilan, reklam ve açıklamalar, eksik ve gerçeğe aykırı olamayacağı gibi, yanıltıcı bilgi ve unsurlar taşıyamaz.”,
- -“(KK m. 59/8) Yönetim kurulu üyeleri ve temsile yetkili şahıslar, genel kurulun devredemeyeceği yetkilerini kullanamaz.”,
- -“(KK m. 90/5) Kooperatiflerde ve üst kuruluşlarında görevli bulunanlar bu kuruluşlara ait mal, para ve para hükmündeki kağıtları ve gizli de olsa bunlarla ilgili defter ve belgeleri istenildiğinde müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine, denetimle görevlendirilen personele ve kredi kuruluşlarının denetim görevlilerine göstermek, saymasına ve incelemesine yardımda bulunmak, istenilen bilgileri gerçeğe uygun ve eksiksiz olarak vermek ve doğru beyanda bulunmakla yükümlüdürler.”,
- hükümlerine aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve memurları üç aydan iki yıla kadar hapis ve elli günden beş yüz güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılırlar.
b) 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun Ek-2/2. maddesinde yer alan;
- -“Genel kurulu olağan toplantıya çağırmayan yönetim kurulu üyeleri”,
- -“(KK m. 2/4) Kooperatiflerin ve üst kuruluşlarının unvanlarında, kamu kurum ve kuruluşlarının isimlerine yer verilemez.”,
- -“(KK m. 8/2) Yönetim Kurulu; ortaklar ile ortak olmak için müracaat edenlerin anasözleşmede gösterilen ortaklık şartlarını taşıyıp taşımadıklarını araştırmak zorundadır.”,
- -“(KK m. 16/1) (Değişik birinci fıkra: 6/10/1988 - 3476/4 md.) Kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar.”,
- -“(KK m. 66/2) Yöneticiler, bu maksatla denetçilere defterleri ve belgeleri verirler. Denetçilerin istekleri üzerine müfredat defteri ve bu defterin hangi esaslara göre düzenlendiği ve istenilen her konu hakkında bilgi verilir.”,
- - hükümlerine aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri altı aya kadar hapis ve otuz günden üç yüz güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
- -“(KK m. 90/3) Birinci fıkradaki teşekküller, denetim sonuçlarına göre ilgili bakanlıkça verilecek talimata uymak zorundadırlar. Yapılan denetimler sonucunda, kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin, Türkiye Milli Kooperatifler Birliğinin ve bunların iştiraklerinin yönetim kurulu üyeleri ile üst düzey yöneticilerinin, hukuka açıkça aykırı eylem ve işlemlerinin tespit edilmesi durumunda, ilgili Bakanlık, kamu yararı ve hizmet gerekleri dikkate alınarak gecikmesinde sakınca görülen hallerde ileride telafisi güç veya imkansız zararlara yol açılmasının engellenmesi amacıyla bu kişilerin görevlerine tedbiren son verebilir. Bu durumda ilgili Bakanlık, bir yıl içerisinde olağanüstü genel kurul toplantısının yapılması için gerekli tedbirleri alır.”
- -“( KK m. 56/2) Üyelik şartları denetçiler tarafından araştırılır. Bu şartları taşımadıkları halde seçilenler ile sonradan kaybedenlerin görevlerine yönetim kurulunca son verilir.”,
- -“ KK 66 ve 67 nci maddeye aykırı hareket eden”, kooperatif ve üst kuruluşlarının denetim kurulu üyeleri bir aydan altı aya kadar hapis ve otuz günden üç yüz güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılırlar (Ek-2/3)
ç) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda kamu görevlileri için öngörülen;
- (TCK m.158) Nitelikli dolandırıcılık (2-7 yıl hapis/5000 güne kadar adli para cezası)
- (TCK m.164) Kooperatifler hakkında yanlış bilgi vermek( 6 ay-3 yıl hapis/1000 güne kadar adli para cezası),
- (TCK m.235) İhaleye fesat karıştırma (3-7 yıl hapis),
- (TCK m.236)Edimin ifasına fesat karıştırma ( 3-7 yıl hapis),
- Cezai Sorumluluk Halleri
- (TCK m.247) Zimmet (5-12 yıl hapis),
- (TCK m.250) İrtikap (5-10 yıl hapis),
- (TCK m.250) Güveni kötüye kullanmak (3-5 yıl hapis),
- (TCK m.252) Rüşvet (4-12 yıl hapis),
- (TCK m.257/1) Görevi kötüye kullanmak (6 ay-2 yıl hapis),
- (TCK m.257/2) Görevin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstermek (3 ay-1 yıl hapis),
- (TCK m.258) Göreve ilişkin sırrı açıklamak (1-4 yıl hapis),
- suçları kooperatif yönetim kurulu üyeleri ile personeli için de uygulanmaktadır.
(2) Yapılan inceleme sonucunda kooperatif, birlik ve merkez birliği yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile kooperatif memurlarının yukarıdaki tanımlı suçları işledikleri kanaati oluşmuş ise ilgili Cumhuriyet Başsavcılıklarına gönderilmek üzere suçlara ilişkin raporda değerlendirme yapılarak, sorumluların isim, iletişim, adres bilgilerini içeren liste hazırlanır ve rapora eklenir.(EK:5)
(3) 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca Kooperatifin ticari defterleri üzerinde yapılan inceleme sonucunda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun (TTK) 562 nci maddesinde sayılan suçlardan;
a) TTK’nın 64 üncü maddesinin birinci fıkrasının ikinci veya üçüncü cümlesindeki yükümlülüklerin yerine getirilmemesi,
b) TTK’nın 64 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca belgelerin kopyasının saklanmaması,
c) TTK’nın 64 üncü maddesine uygun olarak ticari defterlerin gerekli açılış ve kapanış noter tasdiklerinin yaptırılmaması,
ç) TTK’nın 65 inci maddesine uygun olarak ticari defterlerin tutulmaması,
Cezai Sorumluluk Halleri
d) TTK’nın 66 ncı maddesine usule aykırı olarak envanter çıkarılmaması,
e) TTK’nın 86 ncı maddesine göre belgelerin ibraz edilmemesi,
halinde kooperatiflere Kanunun yayımı tarihinde (01/07/2012 tarihinde) dört bin Türk Lirası olan ( bu ceza her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.) idari para cezası uygulanmalıdır.
(4) İdari para cezası uygulanacak bu fiillerin idari yaptırım kararı verilinceye kadar birden çok işlenmesi halinde ceza iki kat artırılarak uygulanır(Cezanın iki kat artırılmasına örnek: 4.000 + (4000X2)=12.000TL).
(5) Yine TTK’nın 562 nci maddesi altıncı fıkrasında ticari defterlerin mevcut olmaması, hiçbir kayıt içermemesi veya bu Kanuna uygun saklanmaması hallerinde, kooperatif yönetim kurulu üyelerine üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezası ile uygulanması için sorumluların isim ve iletişim adresleri ile birlikte konunun Cumhuriyet Başsavcılıklarına iletilmesi gerekmektedir.
(6) Ticari defterlere yönelik söz konusu suçlara ilişkin bu Kılavuzun ekinde yer alan “Defter Tespit Tutanağı” na gerekli açıklamalar düşüldükten sonra rapora ek yapılır. (Ek: 3) Ticari defterlere ilişkin suç ve kabahatlerin tespitinde Bakanlık Makamımızın 11/04/2013 tarihli ve 7624 sayılı onayları ile yürürlüğe giren ve Ticaret İl Müdürlüklerine de gönderilen “Ticari Defterlere İlişkin Suç ve Kabahatlerin Tespiti, Raporlanması ve Yetkili Mercilere İletilmesi hakkında Genelge” ve 19/12/2012 tarihli 28502 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ” hükümlerinden yararlanılır.
Hukuki Sorumluluk Halleri
Kooperatif yönetim kurulu üyelerinin ve memurlarının kooperatife vermiş oldukları zararların kooperatifçe istenmesi, ilgili kişilerin zararı tazmin etmemesi halinde, tazminine yönelik genel kurul gündemine madde konulması, genel kurulca zararların ilgililerden istenmesi kararlaştırılmış ise, ilgililerin 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 98 inci maddesi yollamasıyla gidilen Türk Ticaret Kanununun 553 üncü ve 555 inci maddeleri kapsamında hukuki sorumluluğuna gidilmesi konusunda kooperatife talimat verilmesi raporda mutlaka yer almalıdır.
