Kooperatiflerde anasözleşme ile atanan ilk Yönetim kurulu üyelerinin Hukuki ve Cezai Sorumlulukları Nelerdir?

Yeni kurulan bir kooperatifte, ana sözleşme ile  atanan ilk yönetim kurulu üyeleri Kooperatifin kuruluşunda yolsuzluk olup olmadığını incelemekle yükümlüdürler. İlk yönetim kurulu üyelerinin bu hususta ihmalleri anlaşılır ve bu yüzden meydana gelen zarar karşılığı tazminat kuruculardan alınmamış olursa inceleme işini ihmal eden yöneticiler zarardan sorumlu olacakları gibi, bu üyeler hakkında Türk Ceza Kanunu’nun Görevi İhmal suçunu düzenleyen 257/2. maddesi hükmü uygulanır (Kooperatifler Kanunu Md.98 TTK Md.308).

Kooperatiflerde anasözleşme ile atanan ilk Yönetim kurulu üyelerinin Hukuki ve Cezai Sorumlulukları Nelerdir?

Yeni kurulan bir kooperatifte, ana sözleşme ile  atanan ilk yönetim kurulu üyeleri Kooperatifin kuruluşunda yolsuzluk olup olmadığını incelemekle yükümlüdürler. İlk yönetim kurulu üyelerinin bu hususta ihmalleri anlaşılır ve bu yüzden meydana gelen zarar karşılığı tazminat kuruculardan alınmamış olursa inceleme işini ihmal eden yöneticiler zarardan sorumlu olacakları gibi, bu üyeler hakkında Türk Ceza Kanunu’nun Görevi İhmal suçunu düzenleyen 257/2. maddesi hükmü uygulanır (Kooperatifler Kanunu Md.98 TTK Md.308).

Kooperatiflerde denetçilerin inceleme görevlerini yerine getirmeleri esnasında yönetim kurulu üyelerine düşen ödevler nelerdir?

Bilindiği üzere, Denetçiler genel kurul namına kooperatifin bütün işlem ve hesaplarını inceler (Kooperatifler Kanunu Md.65/1).
Yönetim kurulu üyeleri,  denetçilerin inceleme görevlerini yerine getirmesi esnasında kooperatife ait defter ve belgeleri ve istenilen diğer bilgileri denetçilere sunmakla yükümlüdür (Kooperatifler Kanunu Md.66/2).
Bu amaçla defter ve belgeler kooperatif merkezinde denetçilerin incelemesine hazır bulundurulur, kooperatifin bir bürosu yoksa denetçilerle yöneticilerin mutabık kalacakları bir yerde denetçilerce inceleme yapılabilecektir.
Ayrıca, yönetim kurulu, yıllık bilançonun kanuni hükümlere uygun olarak hazırlanıp incelenmek üzere denetim kuruluna verilmesinden sorumludur (Kooperatifler Kanunu Md.62/2).
Genel kurul toplantısında Hesap Tetkik Komisyonu seçilmesi halinde bu komisyon tarafından defter ve belgeler üzerinde gerçekleştirilecek incelemeler (varsa) kooperatif merkezinde yapılır, yönetim kurulu üyeleri kooperatife ait dökümanları kooperatif merkezi dışına vermeye mecbur olmamakla birlikte, incelemenin kooperatif merkezinde yapılabilmesi için gerekli şartları hazırlar.

Kooperatiflerde denetçilerin inceleme görevlerini yerine getirmeleri esnasında yönetim kurulu üyelerine düşen ödevler nelerdir?

Bilindiği üzere, Denetçiler genel kurul namına kooperatifin bütün işlem ve hesaplarını inceler (Kooperatifler Kanunu Md.65/1).
Yönetim kurulu üyeleri,  denetçilerin inceleme görevlerini yerine getirmesi esnasında kooperatife ait defter ve belgeleri ve istenilen diğer bilgileri denetçilere sunmakla yükümlüdür (Kooperatifler Kanunu Md.66/2).
Bu amaçla defter ve belgeler kooperatif merkezinde denetçilerin incelemesine hazır bulundurulur, kooperatifin bir bürosu yoksa denetçilerle yöneticilerin mutabık kalacakları bir yerde denetçilerce inceleme yapılabilecektir.
Ayrıca, yönetim kurulu, yıllık bilançonun kanuni hükümlere uygun olarak hazırlanıp incelenmek üzere denetim kuruluna verilmesinden sorumludur (Kooperatifler Kanunu Md.62/2).
Genel kurul toplantısında Hesap Tetkik Komisyonu seçilmesi halinde bu komisyon tarafından defter ve belgeler üzerinde gerçekleştirilecek incelemeler (varsa) kooperatif merkezinde yapılır, yönetim kurulu üyeleri kooperatife ait dökümanları kooperatif merkezi dışına vermeye mecbur olmamakla birlikte, incelemenin kooperatif merkezinde yapılabilmesi için gerekli şartları hazırlar.

Kooperatiflerde Ticari Defterleri ve Belgeleri İnceleme Hakkı

Kooperatifler Kanunu'nun 25’nci maddesine göre ortaklar, kooperatifin ticari defterlerini ve belgelerini ancak genel kurulun izni ve yönetim kurulunun kararı ile inceleyebilir.

Kooperatif ortakları sadece incelemelerine izin verilen ticari defterleri ve bunlara ilişkin kayıtların dayandığı belgeleri inceleyebilir. Ayrıca ortaklar her ne amaçla olursa olsun, öğrenmiş oldukları kooperatife ait iş sırlarını, sonradan ortaklık hakkını kaybetmiş de olsa gizli tutmak zorundadır. Bu duruma uymayan ortaklar, doğacak zararlardan kooperatife karşı sorumludur.

Kooperatiflerde Ticari Defterleri ve Belgeleri İnceleme Hakkı

Kooperatifler Kanunu'nun 25’nci maddesine göre ortaklar, kooperatifin ticari defterlerini ve belgelerini ancak genel kurulun izni ve yönetim kurulunun kararı ile inceleyebilir.

Kooperatif ortakları sadece incelemelerine izin verilen ticari defterleri ve bunlara ilişkin kayıtların dayandığı belgeleri inceleyebilir. Ayrıca ortaklar her ne amaçla olursa olsun, öğrenmiş oldukları kooperatife ait iş sırlarını, sonradan ortaklık hakkını kaybetmiş de olsa gizli tutmak zorundadır. Bu duruma uymayan ortaklar, doğacak zararlardan kooperatife karşı sorumludur.

Kooperatiflerde Bilgi Edinme ve Örnek İsteme Hakkı

Kooperatifler Kanununun 24 üncü maddesine göre, kooperatif ortaklarının bilgi edinme ve bazı belgelerden örnek isteme hakkı vardır. Buna göre aşağıdaki belgeler her yıl ortakların incelemesi için hazır bulundurulur.

• Yönetim kurulunun gelir gider farkının dağıtımıyla ilgili önerilerini içeren yıllık çalışma raporu
• Bilanço
• Gelir gider farkı hesabı
• Denetçilerin Kooperatifler Kanunu'nun 66. maddesine uygun olarak düzenleyecekleri rapor

Yukarıda sayılan belgeler, yıllık olağan genel kurul toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile ortaklarca incelenebilir. Bu belgeler kooperatif merkezine ve varsa şubelerinde ortakların incelemesi için hazır tutulur. Genel kuruldan 15 gün önce incelemenin başlaması, ortakların genel kurulda oy kullanırken bu konularda bilgi sahibi olmasının ve sağlıklı oy kullanmasının sağlanması içindir. Ayrıca isteyen ortaklara yönetim kurulu tarafından bilanço ve gelir gider hesaplarının birer örneğinin verilmesi zorunludur.

Kooperatiflerde Bilgi Edinme ve Örnek İsteme Hakkı

Kooperatifler Kanununun 24 üncü maddesine göre, kooperatif ortaklarının bilgi edinme ve bazı belgelerden örnek isteme hakkı vardır. Buna göre aşağıdaki belgeler her yıl ortakların incelemesi için hazır bulundurulur.

• Yönetim kurulunun gelir gider farkının dağıtımıyla ilgili önerilerini içeren yıllık çalışma raporu
• Bilanço
• Gelir gider farkı hesabı
• Denetçilerin Kooperatifler Kanunu'nun 66. maddesine uygun olarak düzenleyecekleri rapor

Yukarıda sayılan belgeler, yıllık olağan genel kurul toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile ortaklarca incelenebilir. Bu belgeler kooperatif merkezine ve varsa şubelerinde ortakların incelemesi için hazır tutulur. Genel kuruldan 15 gün önce incelemenin başlaması, ortakların genel kurulda oy kullanırken bu konularda bilgi sahibi olmasının ve sağlıklı oy kullanmasının sağlanması içindir. Ayrıca isteyen ortaklara yönetim kurulu tarafından bilanço ve gelir gider hesaplarının birer örneğinin verilmesi zorunludur.

TRGM Kontrolörlerince kooperatiflerin hukuki,idari ve mali bakımdan yapılacak denetimlerinde göz önünde bulundurulması gereken hususlar nelerdir?

Hukuki Bakımdan İncelemeler;

• Kooperatif veya Birliğin Bakanlığımızdan alınmış kuruluş izninin olup olmadığı,

• Kuruluş veya intibak tescil ve ilanının yapılıp yapılmadığı,

• Anasözleşmesinin yasaya uygun olup olmadığı,

• Ortaklık işlemlerinin anasözleşmeye uygun biçimde yürütülüp yürütülmediği,

• Organların anasözleşmeye ve 1163 Sayılı kanun ile bu kanunda değişiklik yapan 3476 sayılı kanuna uygun biçimde oluşturulup oluşturulmadığı ve işleyip işlemediği,

• Tutulması yasal bakımdan zorunlu olan defterlerin tutulup tutulmadığı, tasdik keyfiyetlerinin yerine getirilip getirilmediği ve yasalara uygun biçimde işleyip işlemediği, tek düzen hesap planına uyulup uyulmadığı. 

İdari Bakımdan İncelemeler;

• Ortakların anasözleşme uyarınca görevlerini yerine getirip, getirmedikleri,

• Yönetim kurulları ve Denetleme kurullarının 1163 Sayılı kanun ve bu konuda değişiklik yapan 3476 sayılı kanuna ve anasözleşmede belirtilen görevlerini yürütüp yürütmedikleri,

• Genel Kurulların usulüne uygun toplanıp toplanmadığı ve gerekli belgelerin düzenlenip ilgili mercilere intikal ettirilip ettirilmediği,

• Yönetim kurulunun gerekli aylık mutat toplantılarını yaparak yürütme işlemini genel kurulda alınan kararlar doğrultusunda gereği gibi yapıp yapmadığı,

• Denetçilerin denetim görevini yürütüp yürütmediği ve yılda asgari 4 ara denetim raporu düzenlenip düzenlenmediği,

• Birliklerde birim kooperatiflerin denetimlerinin yapılıp yapılmadığı,

• Profesyonel kadronun oluşturulup oluşturulmadığı ve bunların işlerliğini sağlayıcı düzenlemelerin yapılıp yapılmadığı,

Mali Bakımdan İncelemeler;

• Tek Düzen hesap planının uygulanıp uygulanmadığı,

• Kooperatif veya birliğin tutmakla zorunlu bulunduğu birinci sınıf defter tutma mükellefiyetine uyup uymadığı,

• Defterlerin sarf ve tahsil belgelerine dayalı biçimde usule uygun olarak işlenip işlenmediği,

• Sarf ve tahsil belgelerinin yasalarda öngörülen nitelikleri haiz olup olmadığı,

• Sarf ve Tahsillerinin genel kurul kararları doğrultusunda anasözleşmeye ve yasalara uygun olarak yapılıp yapılmadığı,

• Vergi yasalarındaki mükellefiyete uyulup uyulmadığı,

• Aramizan ve bilançoların usule uygun biçimde düzenlenip düzenlenmediği,

• Müspet gelir-gider farkının anasözleşme ve ilgili yasalar doğrultusunda paylaşılıp paylaşılmadığı,

• Kooperatif veya Birliğin iştigal konularının yöreye ve ortaklara yarar sağlar nitelikte ve karlı olup olmadığı,

• Devlet veya kredi kurumlarından sağlanan imkanların yerinde kullanılıp kullanılmadığı,

• Kooperatif ve Birliğin yöresel bakımdan ilişkileri, sağladığı sonuçlar ve daha yararlı hale gelmesi için alınması gereken önlemlere ait gözlem ve kanaat.