Kooperatiflerde Kuruluş İşlemlerinin ve Sermaye Paylarının Muhasebeleştirilmesi

Kurucu ortakların ve kuruluştan sonra ortak olanların taahhüt ettikleri sermaye payları, 501 Ödenmemiş Sermaye hesabına borç, 500 Sermaye hesabına alacak kaydedilmek suretiyle taahhüt kaydı yapılır. Ortakların taahhüt ettikleri sermaye paylarını ödemeleri durumunda ödeme şekline göre ilgili varlık hesabı (100 Kasa, 101 Alınan Çekler, 121 Alacak Senetleri, 102 Bankalar vs.) borçlandırılıp, 501 Ödenmemiş Sermaye hesabı alacaklandırılır.

Kuruluş aşamasında yapılan giderler, 770 Genel Yönetim Giderleri hesabının (7/A Seçeneğine göre) borcuna yazılmak suretiyle direkt gider olarak yazılabileceği gibi, 262 Kuruluş ve Örgütlendirme Giderleri hesabının borcuna yazılarak aktifleştirilebilir.

Örnek: ....... Kooperatifi 8 kişi tarafından ve 1.500'er adet ortaklık payı taahhüt edilerek kuruluyor (1 ortalık payının değeri 100 TL'dir). Ortaklar sermaye taahhütlerinin % 25 ini kooperatif adına açılan Banka hesabına nakit olarak teslim ediyorlar. Kuruluş sırasında toplam 100 TL gider yapılıyor, bu giderleri kurucu ortaklardan Derya YILMAZ karşılıyor.

Kurucu ortaklar, kalan sermaye taahhütlerini kooperatife nakit olarak ödüyorlar ve bu paralar yönetim kurulunca kooperatifin bankadaki hesabına yatırılıyor.

* Sermaye taahhüt kaydının yapılması:

* Kuruluş giderlerinin aktifleştirilmesi (direkt gider yazılacaksa 770, aktifleştirilecekse 262 numaralı hesap kullanılır):

* Kalan taahhütlerin yerine getirilmesi ve sermaye paylarının bankaya yatırılması

Yukarıdaki örnekte kuruluş giderlerini yapan ortağa olan borç kooperatifin bankadaki hesabından ödendiğinde aşağıdaki kayıt yapılır:

Ortaklara dağıtılması esasları nelerdir?

Kooperatifler yıllık faaliyetleri sonucu elde ettikleri işletme gelir fazlasını risturn adı altında ortaklarına dağıtır. Risturn dağıtımı yasa ve anasözleşmede belirtilen yedek akçeler, özel fonlar ve sermaye paylarına faiz verilmesi işlemleri tamamlandıktan sonra yapılır. Ortakların risturn payları anasözleşmedeki hükümlere göre ve ortakların kooperatiften yaptıkları muameleleri dikkate alınarak dağıtılır.

Kooperatiflerde özel fon ayrılması esasları nelerdir?

Kooperatiflerin faaliyet yılı içerisinde kooperatif ortakları dışındaki gerçek ve tüzel kişilerden elde ettiği hasılanın ortaklara sermaye payları oranında dağıtılabileceği anasözleşmede belirtilerek, bu farkın ortaklara dağıtımı sağlanabilir. 
Anasözleşmede böyle bir hüküm yoksa bu farklar, kooperatifin gelişmesine yarayacak işlerde kullanılmak üzere özel bir fonda toplanır. Ayrıca anasözleşmede yer verilmek suretiyle gerek kooperatifin memurları ile işçileri, gerekse kooperatifin ortakları için yardım kuruluşları oluşturmak ve bunları işletmek amacı ile yardım fonları kurulabilir.

İşletme ortaklarının sermayelerine faiz verilmesi esasları nelerdir?

Kooperatifler Kanununun 38’inci maddesine göre gelir-gider farkının en az %50'si ortaklara dağıtıldıktan sonra, ortakların sermaye paylarına genel kurul kararı ile devlet tahvillerine verilen en yüksek faiz haddini geçmemek üzere faiz ödenebileceği anasözleşme ile hükme bağlanabilir.