Kooperatiften ihraç edilen ortağın kooperatifle ne şekilde hesaplaşacağı

      1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 16. maddesinin 1. bendinde; “Kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar.” denilmedir.
      Bakanlığımızca hazırlanan Konut Yapı Kooperatifi Örnek Anasözleşmesinin “Ortaklıktan Çıkarma” başlıklı 14. maddesinde de; ortakların hangi sebeplerden dolayı ortaklıktan çıkartılacakları belirtilmiş olup, bu sebeplerden biri de 14/2. maddesindeki “Parasal yükümlülüklerini otuz gün geciktirmeleri üzerine, yönetim kurulunca noter aracılığı ile yapılacak ihtarı takip eden on gün içinde bu yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere yine aynı kurulca ikinci ihtar yapılır. İkinci ihtarı takip eden bir ay içerisinde de yükümlülüklerini yerine getirmeyenler.” hükmüdür.
      Buna göre, ilgi dilekçeniz ve eki Noter ihtarnamesinden yukarıda anılan madde hükmü gereğince kooperatife olan ödeme yükümlülüklerinizi yerine getirmediğinizden dolayı ortaklıktan çıkartıldığınız anlaşılmaktadır.
      Öte yandan, ortaklıktan çıkarma kararına karşı ortakların; Kooperatifler Kanununun 16/3. maddesi ile örnek anasözleşmenin 14. maddesinin 6. bendi çerçevesinde; çıkarma kararının tebliğ edildiği tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilme, tebliğ edilen kararın yönetim kurulunca verilmiş olması durumunda,  üç aylık süre içinde genel kurula itiraz edebilme hakkı olup,  bu itirazın, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna noter aracılığı ile tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılması gerekmektedir. Yine, Kanun ve anasözleşme kapsamında, ortak tarafından genel kurula itiraz edilmesi halinde, yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine itiraz davası açılması mümkün bulunmamakta, ancak itiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşı ortağın iptal davası açma hakkı saklı bulunmaktadır.
      Ayrıca, Kooperatifler Kanununun 16/4. ve örnek anasözleşmenin 14/7. maddesi mucibince; çıkarılan ortağın, üç aylık süre içinde, genel kurula veya mahkemeye başvurmak suretiyle itiraz etmemesi üzerine çıkarılma kararı kesinleşmektedir.
      Diğer taraftan, örnek anasözleşmenin “Ortaklığı Sona Erenlerle Hesaplaşma” başlıklı 15. maddesinde; “Devir dışında bir nedenle ortaklığı sona erenlerin sermaye ve diğer alacakları, o yılın bilançosuna göre hesaplanarak, bilanço tarihinden itibaren bir ay içinde geri verilir. Ancak ortaklığı sona erenlerin yerine yeni ortak alınması halinde eski ortağın 21. madde uyarınca ödediği gider taksitleri derhal geri verilir. Ayrılan ortaklar kooperatifin yedek akçeleri üzerinde bir hak iddia edemezler. Ortaklığı sona erenlerin alacak ve hakları, bunları isteyebilecekleri günden itibaren beş yıl geçmekle zaman aşımına uğrar.” denilmekte olup, buradan hareketle ortaklığı sona erenlerle hesaplaşma işlemi; ilişkisi kesilen ortağın yerine yeni ortak alınmış olması ve ilişkisi kesilen ortağın yerine yeni ortak alınmamış olması durumuna göre iki farklı şekilde yapılabilmektedir.
      Buna göre; çıkan veya çıkarılan ortağın yerine yeni ortak alınmaması durumunda yapılacak ödemenin, ortağın ilişkisinin kesildiği yılın bilançosuna göre hesaplanarak iade edilmesi gerekmekte olup, genel giderler de bilançodaki kar/zarar hesabına yansımış olduğundan ayrılan ortağa yapılacak ödemelerden ayrıca herhangi bir kesinti yapılması mümkün bulunmamaktadır.
      Diğer taraftan, çıkan veya çıkarılan ortağın yerine yeni ortak alınmış olması durumunda ise, yeni alınacak ortaktan anasözleşmenin 11. maddesi uyarınca diğer ortakların her birinin o tarihe kadar ödemiş oldukları paralara eşit meblağın tamamı bir defada tahsil edileceğinden, ayrılan ortağa da ilişkisi kesildiği güne kadar kooperatife yapmış olduğu ödemelerin tamamının iade edilmesi gerekmektedir.

Kaynak: http://koop.gtb.gov.tr/data/51f7ab34487c8e14b445463c/Kooperatiflere%20%C4%B0li%C5%9Fkin%20Bakanl%C4%B1k%20G%C3%B6r%C3%BC%C5%9Fleri%20(Kas%C4%B1m%202011).doc
   

Kooperatiflerde ortaklıktan ayrılanlarla hesaplaşmanın ne şekilde yapılacağı

      İlgi’de kayıtlı yazınızda, kooperatiften ayrılan ortaklara yapılacak ödemelerin en adil şekilde dağıtımında izlenecek yolun tespiti hususunda bilgi talep edilmektedir.
      Çıkan veya çıkarılan ortaklarca iadesi talep edilebilecek haklar, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre, diğer bir ifade ile çıkmanın kesinleştiği yıl bilançosuna göre hesaplanır. Hesaplaşmada dikkate alınacak bilanço; çıkma veya çıkarılmanın kesinleştiği tarihi takip eden yıl sonu itibariyle, Türk Ticaret Kanununun 74 ve 75’inci maddelerine göre düzenlenecek yıllık bilançodur.
      Örnek anasözleşmelere göre, çıkan veya çıkarılan ortakların sermaye ve diğer alacaklarının, bilançonun genel kurulca kabul edildiği tarihinden itibaren bir ay içinde geri ödenmesi gereklidir. Ancak ortaklığı sona erenlerin yerine yeni ortak alınması halinde, eski ortağın taahhüt ve tediye ettiği ortaklık payı bedelleri dışında, kooperatif amaçlarının gerçekleştirilmesini sağlamak üzere yapılan ödemelerin derhal geri verilmesi zorunlu bulunmaktadır.
      Kanunun 17’nci maddesinin ikinci fıkrasına göre; kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler, ana sözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile, genel kurul kararı ile üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Ancak, ortaklığı sona erenlerin yerine yeni ortak alınmışsa, bu ortaklara iade ve ödemelerin geciktirilmesi yönünde karar alınamaz.
      Diğer yandan, çıkan ya da çıkarılan ortak, ödemelerinin cari fiyat üzerinden değerlendirilmesini isteyemeyeceği gibi, birikimleri için faiz verilmesi talebinde de bulunamaz. Ancak, ayrıldığı yıl bilançosunun genel kurulca kabulünden itibaren bir ay içinde ödemeleri iade edilmezse ve bu bir ayın sonunda ortağın talebine rağmen kooperatifçe ödeme yapılmazsa, zaman aşımının işlemeye başladığı tarihten (genel kurulca kabulünden itibaren) itibaren faiz isteme hakkı dahi bulunmaktadır.
      Yargıtay 11.Dairesinin 30.11.2000 gün ve E.7986/K.9495 sayılı kararında özetle; “1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 17/1. ve dosyada mevcut davalı kooperatif anasözleşmesinin 15.maddeleri hükümleri gereğince, kooperatiften ayrılan ortak, ödemiş olduğu aidatın tamamını değil, (aynı Kanunun 17/2. maddesi uyarınca kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek olması nedeniyle iade ve ödemelerin geciktirilmesine ilişkin bir genel kurul kararı alınmış olmamak koşulu ile ) ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanacak olan masraf hissesi düşüldükten sonra bakiyesinin iadesini talep hakkını haizdir.” denilmektedir.
      Buna göre, kooperatiften çıkan ortaklara yapılacak iade miktarının tespitine yönelik olarak, çıkmanın kesinleştiği yılın bilançosuna göre yapılacak hesaplaşma, bu ortakların;
      -Sermaye payları ile arsa ve işyeri (altyapı-üstyapı) inşaat giderleri için genel kurul kararları doğrultusunda kooperatife yaptıkları ödemelerden,
      -Kooperatifin amacı ile ilgili yönetim ve diğer işletme faaliyetlerinin yürütülmesi için yapılmış olan (örneğin, kuruluş ve kanuni defter-noter giderleri, genel kurul giderleri, kırtasiye, aydınlatma, ısıtma, su, elektrik, telefon giderleri, büro kirası gibi) genel giderlerden ortağın payına düşen miktarın,
      mahsup edilmesi suretiyle yapılmalıdır.
      Bu itibarla, ortakların tediye ettikleri ortaklık payı bedelleri ile kooperatif amaçlarının gerçekleşmesini sağlamak üzere genel kurulca kararlaştırılan aidat miktarlarından, kooperatifçe yapılmış olan yukarıda belirtilen türdeki masrafların ortağın payına düşen kısmının düşülmesi; kalan tutarın ise ayrılan ortağa iade edilmesi mümkün bulunmaktadır.
      Dolayısıyla, kooperatiften istifa etmek suretiyle ortaklıktan çıkanlarla yapılacak hesaplaşmanın anılan Kanun (m.17) ve anasözleşme (m.15) ile yargı kararı çerçevesinde sonuçlandırılması uygun olacaktır.
     
Kaynak: http://koop.gtb.gov.tr/data/51f7ab34487c8e14b445463c/Kooperatiflere%20%C4%B0li%C5%9Fkin%20Bakanl%C4%B1k%20G%C3%B6r%C3%BC%C5%9Fleri%20(Kas%C4%B1m%202011).doc